مدیریت | عضویت امروز: ۱۳۹۹ دوشنبه ۲۸ مهر
نشست هنرمتعالی

  



مشروح اخــــبار
ارسال به دوستان  نسخه چاپی
مهرزاد دانش:
 حجاب در سینما
همان​طور که می​دانیم تا سال​های قبل از انقلاب، حجاب در سینما نه تنها نمود بارزی نداشت که حتی به تبعیت از هژمونی حاکم، گاه خوار و خفیف هم برشمرده می​شد. از طرف دیگر پوشش چادر عموما یا اختصاص به موقعیت های پیرزنانه و منفعلانه داشت و یا این که اصلا کارکردی مغایر و ضد فلسفه حجاب ایفا می​کرد

به گزارش پایگاه هنر متعالی به نقل از وبلاگ مهرزاد دانش

همان​طور که می​دانیم تا سال​های قبل از انقلاب، حجاب در سینما نه تنها نمود بارزی نداشت که حتی به تبعیت از هژمونی حاکم، گاه خوار و خفیف هم برشمرده می​شد. از طرف دیگر پوشش چادر عموما یا اختصاص به موقعیت های پیرزنانه و منفعلانه داشت و یا این که اصلا کارکردی مغایر و ضد فلسفه حجاب ایفا می​کرد و به عنوان تیپ زنانه فیلمفارسی​ها(در تقارن با کلاه مخملی​های مردانه)، ابزاری برای جلوه​نمایی و عشوه​گری محسوب می​شد. با پیروزی انقلاب اسلامی این معادله برچیده شد و با توجه به این که تا یکی دو سال اول که حجاب هنوز قالب اجباری به خود نگرفته بود، دست کم بهره گیری​های فیلمفارسی وار از آن به حداقل رسید اما به هر حال غلبه هنوز با رسمیت نیافتگی حجاب بود؛ منتها این موقعیت در ورود به سال​های بعدش که حجاب به مثابه آن که طبق فتوای فقها «ضروری دین» برشمرده می​شد، در جامعه پوششی الزام​آور برای زنان گشت، گاه تضادی را برانگیخت که به ممنوعیت نمایش برخی از فیلم​های مطرح چند سال نخست انقلاب (مانند فیلم درخشان «مرگ یزدگرد» بهرام بیضایی) منجر شد.

به هر حال از آغاز دهه 1360 حجاب جزئی لاینفک از بازیگران مونث سینما شد و اگرچه در دوران پرفراز و نشیب سه دهه اخیر، در میزان حداقلی و حداکثری این امر نوسان​هایی وجود داشت، تا الان هم از شناسه​های سینمای جمهوری اسلامی به حساب می​آید. موافقان این بحث از دو جهت به بحث حجاب در سینما می​نگرند: نخست رعایت قواعد شریعت در سینما و دوم تکوین یک جور الگوسازی برای مخاطبان.

اما فارغ از اعتقادات دینی، می​توان این پرسش را مطرح کرد که تاکنون چقدر الگو از ناحیه سینما در این زمینه حاصل شده است و به جز مقاطعی محدود که عموما هم از جانب تلویزیون (با سریال​هایی مثل «در پناه تو» و چادری که بر سر لعیا زنگنه بود و بعدها تا مدت ها به چادر «در پناه تویی!» مشهور بود) بوده است تا سینما؛ کدام تأثیرگذاری و تأثرپذیری جریان یافته است؟ کسانی که دنبال جواب​های سهل الوصولند، پاسخی سرراست به این پرسش دارند: سینما وظیفه​اش را در قبال حجاب انجام نداده است. اما به نظر می​رسد مقولات پیچیده اجتماعی مانند حجاب در دوران معاصر، نیاز به تحلیل​های عمیق​تر داشته باشد و تقصیریابی​ها و مقصرسازی​های این چنینی راه به جایی نمی​برد.

از جانب دیگر برخی از سینماگران هم در طول دهه​های اخیر، نمایش حجاب را در حوزه​هایی مثل ترسیم روابط متعارف محارم با یکدیگر (پدر/دختر ، خواهر/برادر ، مادر/پسر ، زن/شوهر و...) و یا موقعیت​هایی مثل نمایش خوابیدن زن در بسترش با مقنعه و روسری و یا استقبال مادری در برگشت پسر رزمنده​اش که در دو متری هم می​ایستادند و فقط به هم می​نگریستند، چندان متناسب با باورپذیری و متقاعدسازی کارهای​شان نمی​دیدند و حتی در این زمینه تصنعی بودن نماهای مربوطه را مغایر با فلسفه حجاب می​انگاشتند. در این باب البته تمهیدهایی اندیشیده شد از قبیل استفاده از بازیگرهای محرم (که دست کم وقتی در ابعادی محدود دست​شان به هم می خورد غیرشرعی ننماید: «شاید وقتی دیگر» بهرام بیضایی) یا استفاده از بازیگران غیرایرانی ( مثل «بازمانده» مرحوم سیف الله داد که تمهید مزبور در غنای شخصیتی و سمپاتیک زوج فیلم بسیار موثر بود) یا نوع استفاده از زاویه دوربین و نورپردازی که خود پوشش دهنده باشد (مثل سکانس پایانی «چهارشنبه سوری» اصغر فرهادی) و یا استفاده از کلاه گیس در مواردی خاص ( مانند فیلم های تاریخی) و یا حتی استفاده از بازیگر مرد در نمایش این جور موقعیت های خاص (مثل سکانس استقبال خواهر و برادر از یکدیگر در فیلم «از کرخه تا راین» که بازیگر نقش خواهر در آن صحنه خاص یک مرد است!)...

ولی هیچ کدام از این راه​ها عمومیت پبدا نکرد و حتی اغلب در همین مصداق​های محدود و معدود هم مورد اعتراض برخی جریان​های متعصب​تر واقع شد. به هر حال به نظر می​رسد با توجه به مستحدثه بودن پدیده سینما در مقولات فقهی، مسیر بحث مزبور در سینما همچنین باز باشد و با غور بیشتر در منابع فقه و واقع​بینی دقیق​تر در اقتضائات سینمایی به رویکردهایی دیگر هم دست یافت.

مرور ما در این جا پایان نمی​پذیرد. در نوبت آینده با تمرکز بر فیلم​هایی مثل همین «طلا و مس» که اکنون در حال اکران است، حجاب در سینما را از زاویه​ای درونی​تر خواهیم نگریست و بر این ایده توجه می​کنیم که اگر قرار بر بازنمایی حجاب در این عرصه باشد، چه اقتضائات دراماتیک و شخصیت پردازانه​ای بر آن مترتب و مقدم خواهد بود.

تاريخ: ۱۳۸۹/۱۲/۲۰

کلیه حقوق سایت متعلق به هنر متعالی می باشد.
کپی برداری از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.